কল্পবিজ্ঞান সাহিত্য আৰু বিজ্ঞানৰ আৱিষ্কাৰ

সাম্প্ৰতিক সময়ত সাহিত্যৰ এক জনপ্ৰিয় ধাৰা হৈছে ” কল্পবিজ্ঞান সাহিত্য “৷ বিজ্ঞান আৰু কল্পনাৰে ভৰা এই সাহিত্যই শিশু, কিশোৰ-কিশোৰী, যুৱ প্ৰজন্মৰ লগতে জ্যেষ্ঠজনৰো মনত যথেষ্ট সমাদৰ লাভ কৰিছে৷ কল্পবিজ্ঞান হৈছে সাহিত্যৰ এনে এটি ধাৰা য’ত কাহিনী এটাৰ মূল ভেটি বিজ্ঞানৰ সূত্ৰ বা বৈজ্ঞানিক চিন্তাধাৰাৰ ওপৰত প্ৰতিষ্ঠিত ৷ এনে কাহিনীত বৰ্তমানলৈকে নঘটা কাহিনী এটা বিজ্ঞানক ভেটি হিচাপে লৈ লিখা হয়৷ ইয়াত বিজ্ঞানৰ পৰা আৰম্ভ কৰি কল্পনাৰ ৰহণ সানি এক বৈজ্ঞানিক যুক্তিৰে আচৰিত কিছুমান ঘটনাক সঁচাৰ দৰে উপস্থাপন কৰা হয় ৷ “এনচাইক্ল’পেডিয়া ব্ৰিটেনিকা”ৰ মতে কল্পবিজ্ঞান হৈছে সমাজ বা ব্যক্তিৰ ওপৰত প্ৰকৃত নাইবা পৰিকল্পিত বিজ্ঞানৰ প্ৰভাৱক উপজীব্য হিচাপে লৈ সৃষ্টি কৰা কাহিনী নাইবা বেছি সাধাৰণভাৱে ক’বলৈ গ’লে অপৰিহাৰ্য দিশ নিৰ্ণায়ক উপাদান হিচাপে বিজ্ঞানক ভিত্তি কৰি সৃষ্টি কৰা কিছু কাহিনীৰ সমষ্টি ৷ আচৰিত কথাটো হ’ল যে এনে কাহিনীৰ কিছুমান ঘটনা বা যন্ত্ৰ নাইবা পৰিস্থিতি পিছৰ সময়ত আৱিষ্কাৰ কৰে বা সন্মুখীন হয় আৰু সত্য প্ৰতিপন্ন কৰে৷

খ্ৰীষ্টীয় দ্বিতীয় শতিকাতে গ্ৰীক সাহিত্যিক লুচিয়ানে “ট্ৰু হিষ্টৰী” নামৰ গ্ৰন্থত চন্দ্ৰলৈ মানৱ যাত্ৰা কৰাৰ কাহিনী লিখিছিল৷ সেই সময়ত কিন্তু মহাকাশ অভিযানৰ কোনো আৰম্ভণিয়েই হোৱা নাছিল৷ যদিও কাহিনীটোত কোনো ধৰণৰ বিজ্ঞানৰ আৱিষ্কাৰৰ কথা নাছিল, কিন্তু তেওঁকেই কল্পবিজ্ঞান সাহিত্যৰ বাটকটীয়া বুলি ক’ব পাৰি৷ সময়ৰ লগে লগে কল্পবিজ্ঞান সাহিত্যই অধিক বিস্তৃতি লাভ কৰিছে ৷ কল্পবিজ্ঞান কাহিনীত বৰ্ণিত বহু ঘটনা বা বৈজ্ঞানিক সূত্ৰ, ৰ’বট, যান, মহাকাশযান,যন্ত্ৰ, স্মাৰ্টফোন, টেবলেটজাতীয় যন্ত্ৰ, চাবমেৰিন, অস্ত্ৰ-শস্ত্ৰ , বিভিন্ন ইলেক্ট্ৰনিক সঁজুলি আদি পিছলৈ প্ৰকৃততে আৱিষ্কাৰ হৈছিল৷ কল্পবিজ্ঞান সাহিত্যত জিন-প্ৰযুক্তিবিদ্যা, আণৱিক প্ৰযুক্তিবিদ্যা, ভৱিষ্যত বিজ্ঞান, পৰিবেশ বিজ্ঞান, কৃত্ৰিম বুদ্ধিমত্তা, ৰ’বট বিজ্ঞান, আধুনিক চিকিৎসাবিদ্যা,ইলেক্ট্ৰ’নিক্স , মহাকাশ বিজ্ঞান, ৰসায়ন বিজ্ঞান, অভিযান্ত্ৰিক বিজ্ঞান আদি বিষয়সমূহ অন্তৰ্ভুক্ত হৈছে৷ ইয়াৰ ভিতৰত মহাকাশ বিজ্ঞানৰ ওপৰত সৰ্বাধিক সাহিত্যৰ সৃষ্টি হৈছে৷ পৃথিৱীত সংঘটিত ঘটনাসমূহতকৈও মহাজাগতিক ৰহস্যময় ঘটনাসমূহৰ প্ৰতি মানুহৰ বিশেষকৈ বিজ্ঞানীসকলৰ কৌতূহল বেছি৷ সেয়েহে হয়তো মহাকাশ অভিযানৰ আৰম্ভৰ বহু বছৰ পূৰ্বেই ১৬৩৮ চনত বিচপ গডউইনে “দ্যা মেন ইন দ্যা মুন” আৰু ১৬৪০চনত বিচপ উইলকিনছে “ডিছক’ভাৰী অফ এ ৱৰ্ল্ড ইন দ্যা মুন” নামৰ গ্ৰন্থ দুখন মহাকাশৰ কল্পনাৰে সৃষ্টি কৰিছিল৷

কল্পবিজ্ঞান সাহিত্য হ’ল কিছুমান বৈজ্ঞানিক সত্য আৰু কল্পনাৰে ৰহণ বোলোৱা বিস্ময় সাহিত্য৷ ইয়াৰ চৰ্চা বহু আগৰেপৰাই অলপ অচৰপকৈ হৈ আহিছিল যদিও প্ৰকৃতাৰ্থত কল্পবিজ্ঞান সাহিত্যৰ প্ৰথম গ্ৰন্থ বুলি ইংৰাজ সাহিত্যিক মেৰী শ্যেলীয়ে লিখা “ফ্ৰাংকেনষ্টাইন” নামৰ গ্ৰন্থখনকেই কোৱা হয় ৷ তেওঁৰ আন এখন জনপ্ৰিয় কল্পবিজ্ঞান গ্ৰন্থ হৈছে “দ্যা লাষ্ট মেন” ৷ কল্পবিজ্ঞান সাহিত্যলৈ অৱদান আগবঢ়োৱা বিখ্যাত সাহিত্যিকৰ কেইগৰাকীমান হ’ল, এইচ.ডি.ৱেলচ্ , আৰ্থাৰ চি. ক্লাৰ্ক, লৰ্ড লিট্টন, এডগাৰ ৰাইচ বাৰোজ, জুল ভাৰ্ন, এডগাৰ এলেন পো, ৰবাৰ্ট শ্বেকলি, ফ্ৰেড হয়ল আদি৷ এইসকলৰ ভিতৰত জুল ভাৰ্নক কল্পবিজ্ঞান সাহিত্যৰ পিতৃ বুলি আখ্যা দিয়া হয়৷ তেখেতৰ গ্ৰন্থসমূহত বৰ্ণিত বহুতো যান, যন্ত্ৰ, যান্ত্ৰিক সঁজুলি, সূত্ৰ আদিৰ পিছলৈ আৱিষ্কাৰ হৈছিল৷ তেখেতৰ এখন গ্ৰন্থ ” ফ্ৰম দ্যা আৰ্থ টু দ্যা মুন”ত তেওঁ ফ্লৰিডাৰ এটা উৎক্ষেপন কেন্দ্ৰৰপৰা চন্দ্ৰলৈ ৰকেট পঠিওৱাৰ ভৱিষ্যতবাণী কৰিছিল৷ তাৰ প্ৰায় এশ বছৰৰ পাছত বিজ্ঞানীসকলে প্ৰকৃততে চন্দ্ৰলৈ ৰকেট পঠিয়াব পাৰিছিল৷ মহাকাশ উৰণত মহাকাশচাৰীয়ে অনুভৱ কৰা ওজনহীনতাৰ কথাও তেখেতে আৱিষ্কাৰ হোৱাৰ বহু বছৰ পূৰ্বেই নিজৰ গ্ৰন্থত উল্লেখ কৰি গৈছে৷ তেখেতৰ আন এখন গ্ৰন্থ ” সাগৰৰ তলিয়েদি কুৰি হাজাৰ লীগ”ত এখন অত্যাধুনিক চাবমেৰিণৰ বৰ্ণনা দি সাগৰৰ তলিয়েদি ৰহস্যময় অভিযানৰ কথা উল্লেখ কৰিছিল , যিখন বিদ্যুতৰ সহায়ত চলিছিল৷ সেই কাহিনীৰ আলম লৈয়ে বৈজ্ঞানিকসকলে বহু বছৰৰ পাছত চাবমেৰিণ আৱিষ্কাৰ কৰিছিল ৷ একেখন গ্ৰন্থতে তেওঁ “টেজাৰ” নামৰ একপ্ৰকাৰৰ বিদ্যুত নিয়ন্ত্ৰিত বন্দুকৰ কথা উল্লেখ কৰিছিল , য’ৰপৰা বৈদ্যুতিক গুলী নিক্ষেপ কৰিব পাৰি৷ তেওঁৰ কেইখনমান বিখ্যাত গ্ৰন্থ হৈছে, ” বেলুনত পাঁচ সপ্তাহ, পৃথিৱীৰ কেন্দ্ৰলৈ অভিযান, ৰহস্যময় দ্বীপ, সাগৰৰ তলিয়েদি কুৰি হাজাৰ লীগ, এখন ওপঙা চহৰ, আশী দিনত পৃথিৱীৰ চৌপাশ ভ্ৰমণ” ইত্যাদি৷ এই গ্ৰন্থসমূহত তেওঁ বৰ্তমান যুগত সম্ভৱ হোৱা বৈদ্যুতিক চাবমেৰিণ, একুৱা লাং, টেলিভিছন, ভিদিঅ’ কনফাৰেন্স, ৰকেট উৰণ, মহাকাশ ভ্ৰমণ, ডাৱৰ লিখন, ছ’লাৰ ছেইল(সৌৰচালিত ফলক) টেজাৰ, সাগৰৰ পানী আৰু মহাকাশ দুয়ো ঠাইতে অৱতৰণ কৰিব পৰা মহাকাশযান ইত্যাদিৰ ধাৰণা দি গৈছিল৷

বিখ্যাত সাহিত্যিক জনাথন চুইফটে ” গালিভাৰ ট্ৰেভেলছ” গ্ৰন্থত মংগল গ্ৰহৰ দুটা উপগ্ৰহৰ কথা উল্লেখ কৰিছিল যি দুটা পিছলৈ আৱিষ্কাৰ হৈছিল৷ ফ্ৰেড হয়লৰ “দ্যা ব্লেক ক্লাউদ” নামৰ গ্ৰন্থত মহাকাশৰ তৰাবোৰৰ মাজৰ খালী ঠাইবোৰ বিভিন্ন ৰাসায়নিক অণুৰদ্বাৰা পৰিপূৰ্ণ বুলি তথ্যসহকাৰে লিখিছিল যিটো কেৱল হাইড্ৰজেনেৰে গঠিত বুলি ভবা হৈছিল৷ পাছলৈ এই তথ্যক শুদ্ধ বুলি মানি লৈছিল৷ ১৯৪৫চনত আৰ্থাৰ দি ক্লাৰ্কে কৃত্ৰিম উপগ্ৰহৰ সহায়ত পৃথিৱীৰ বিভিন্ন অংশৰ লগত সংযোগ স্থাপনৰ বিষয়ে লিখিছিল৷ তাৰ বাৰ বছৰৰ পাছত ১৯৫৭ চনত বিজ্ঞানীসকলে প্ৰথম কৃত্ৰিম উপগ্ৰহ উৎক্ষেপন কৰিছিল৷ জনপ্ৰিয় কল্পবিজ্ঞান সাহিত্যিক এইচ.জি.ৱেলচৰ “দ্যা ষ্টাৰ” নামৰ গ্ৰন্থত পঞ্চাশ ফুট ওখ সাগৰৰ ঢৌৱে উপকূল বুৰাই ধ্বংস কৰা কাহিনী আজিকালি সংঘটিত হোৱা ছুনামিৰ লগত ৰিজাব পাৰি৷ তদুপৰি “দ্যা টাইম মেচিন” , “দ্যা ইনভিজিব’ল মেন” আদিত বৰ্ণিত টাইম মেছিন , অদৃশ্য হ’বপৰা যন্ত্ৰ আদিৰ উদ্ভাৱনৰ প্ৰচেষ্টা বিজ্ঞানীসকলে আজিকোপতি কৰি আহিছে ৷

কল্পবিজ্ঞান সাহিত্যলৈ অৱদানৰ ক্ষেত্ৰত ভাৰতীয় সাহিত্যও পিছ পৰি ৰোৱা নাই৷ এইক্ষেত্ৰত নাম ল’ব লাগিব বিখ্যাত চলচিত্ৰ নিৰ্মাতা তথা লেখক সত্যজিত ৰায়, জয়ন্ত বিষ্ণু নাৰ্লিকাৰ, সুমিত বাসু , চামী আহমেদ খান, গকুলানন্দ মহাপাত্ৰ, ৰিমি চেটাৰ্জী , অনিল মেনন, কুমুদিনী মহাপাত্ৰ আদি ৷সত্যজিত ৰায়ে শঙ্কু নামেৰে “দ্যা এলিয়েন, দ্যা ষ্টৰী অফ স্পেচ ট্ৰেভেলাৰ এণ্ড আদাৰ ষ্টৰীজ” আদি উপন্যাস ৰচনা কৰিছিল৷ ইয়াৰে আলম লৈ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চলচিত্ৰ নিৰ্মাতা স্পিলবাৰ্গে “ই.টি.” নামৰ বৰ্হিগ্ৰহৰ প্ৰাণীৰ কাহিনীক চলচিত্ৰৰ ৰূপ দিছিল৷ ১৯৭৫ চনত জয়ন্ত বিষ্ণু নাৰ্লিকাৰে তেওঁৰ গ্ৰন্থত ধূমকেতু আৰু পৃথিৱীৰ মাজত মহাজাগতিক সংঘৰ্ষৰ কথা বৰ্ণনা কৰিছিল৷ ১৯৮০ চনত সেই একেধৰণৰ পৰিস্থিতি সংঘটিত হৈছিল৷ তেখেতৰ আন এখন গ্ৰন্থ হৈছে “দ্যা ৰিটাৰ্ণ অফ বামন” ৷ ভাৰতীয় কল্পবিজ্ঞানৰ কেইখনমান জনপ্ৰিয় গ্ৰন্থ হৈছে- ” এলিয়েনছ ইন দিল্লী”, ” জেনেৰেচন-১৪”, ” ড’মচাইল্ড”(Domechild), “দ্যা ডেভৰাৰছ্” আদি ৷

অসমীয়া সাহিত্যতো কল্পবিজ্ঞান সাহিত্যই বহু আগৰেপৰাই অৱদান আগবঢ়াই আহিছে৷ অৰুণোদয়-আবাহন যুগৰেপৰাই চেগাচোৰোকাকৈ কল্পবিজ্ঞান সাহিত্যৰ চৰ্চা চলি আহিছে৷ সেই সময়ত অম্বিকানাথ বৰাৰ “চন্দ্ৰলোকলৈ গমন” নামৰ গল্পটিত বৰটোপৰ গুলীত সোমাই বিস্ফোৰণ ঘটাই চন্দ্ৰলৈ যোৱাৰ কাহিনী বৰ্ণিত হৈছে৷ যদিও ইয়াত ইংৰাজী সাহিত্যৰ ছাঁ পৰিছে , গল্পটিত সুন্দৰভাৱে অসমৰ সৈতে খাপ খুৱাই উপস্থাপন কৰিছে৷ তেনেধৰণৰ আন কিছুমান অসমীয়া কল্পকাহিনীৰ সাহিত্য হ’ল – সৌৰভ কুমাৰ চলিহাৰ “মিনি নয়জ”, বিজয়কৃষ্ণ দেৱশৰ্মাৰ ” চন ২৪৬৬ , এক এপ্ৰিল”, চন্দ্ৰলোকত প্ৰথম মানুহ” , ” বিজ্ঞানভিত্তিক গল্পগুচ্ছ” , ড° দিনেশ চন্দ্ৰ গোস্বামীৰ “ভদ্ৰতামাপক যন্ত্ৰ”, “পৰ্টেবল স্মেল এবজৰ্বাৰ” , ” কল্পজগত”, “এজাক জোনাকীৰ জিলিকণি” ইত্যাদি৷ ইয়াৰে “এজাক জোনাকীৰ জিলিকণিত” মূল ভিত্তি হ’ল জিনীয় অভিযান্ত্ৰিক প্ৰযুক্তি য’ত জোনাকী পৰুৱাৰ পোহৰ দিব পৰা জিন বেক্টেৰিয়াৰ দেহত ভৰাই পোহৰ দিবপৰা বেক্টেৰিয়াৰ সৃষ্টি কৰা হয়৷ ইয়াৰোপৰি শান্তনু তামূলী, ক্ষীৰধৰ বৰুৱা, অভিজিত শৰ্মা বৰুৱা, চাকিল জামান, বন্দিতা ফুকন, ৰথীন্দ্ৰনাথ গোস্বামী আদি প্ৰখ্যাত লেখক-লেখিকাসকলে অসমীয়া কল্পবিজ্ঞান সাহিত্যলৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ অৱদান আগবঢ়াই আহিছে৷

কল্পবিজ্ঞান সাহিত্যক মূলত বেছিকৈ জনপ্ৰিয় কৰিছে কল্পভিত্তিক চলচ্চিত্ৰসমূহে ৷ এই চলচ্চিত্ৰসমূহৰ বেছিভাগেই বিজ্ঞানৰ বিভিন্ন সমস্যা বা উপাদান আৰু ইয়াৰ সু আৰু কু প্ৰভাৱৰ ওপৰত নিৰ্মাণ কৰা হৈছে৷ ইয়াৰ ভিতৰত গোলকীয় উষ্ণতাৰ ফলত বিগলিত মেৰু অঞ্চলত হোৱা পৰিস্থিতিক লৈ ” ৱাটাৰ ৱৰ্ল্ড”, “X- মেন” নামৰ চিনেমাখনত মানুহৰ জিনীয় উৎপৰিৱৰ্তনৰ ফলত কেনেধৰণৰ চাৰিত্ৰিক বৈশিষ্ট্যৰ সালসলনি হ’ব পাৰে তাৰ ইংগিত দিছে ৷ ঠিক তেনেধৰণে ” আই এম লিজেণ্ড” চিনেমাখনত চিকিৎসা বিজ্ঞানত আৱিষ্কাৰ হোৱা কোনো ঔষধে ও ভাল কৰিব নোৱাৰা এক ভয়াবহ অচিন ৰোগত সমগ্ৰ নিউয়ৰ্ক মহানগৰখনেই ধ্বংস হৈছিল৷ বৰ্তমান কালতো ক’ৰণা মহামাৰীয়ে সেইধৰণৰ অৱস্থা গোটেই পৃথিৱীতে কৰি ৰাখিছে৷ আন কেইখনমান কল্পবিজ্ঞানভিত্তিক চিনেমা হ’ল- “দ্যা টাইম মেচিন”, “দ্যা মেগ”, ” জুৰাচিক পাৰ্ক” , “দ্যা ডে আফটাৰ টুমৰু”, “আইৰণ মেন” আদি ৷

কল্পবিজ্ঞান সাহিত্যৰ মূল ভিত্তিয়েই হৈছে বিজ্ঞান৷ গতিকে বিজ্ঞানৰ তাত্ত্বিক জ্ঞানৰ অবিহনে এই ধৰণৰ সাহিত্য ৰচনা কৰাটো দূৰূহ কাম ৷ এনে সাহিত্যই বিজ্ঞানৰ তাত্ত্বিক জ্ঞান নথকা লোককো সৰল ভাষাৰে বুজাই দিয়ে৷ এই কাহিনীবোৰত বাস্তৱ জীৱনৰ পৰিৱৰ্তে কাল্পনিক চৰিত্ৰ অংকিত হয়, য’ত বিজ্ঞানৰ উন্নতিয়ে ভৱিষ্যতে এনে কল্পনাক বাস্তৱ ৰূপ দিয়াৰ সম্ভাৱনা থাকে আৰু বহুক্ষেত্ৰত বিজ্ঞানে তাক সত্য প্ৰমাণিত কৰে৷ বৰ্তমান বিজ্ঞানৰ দ্ৰুত উন্নতিৰ ফলত কল্পকাহিনীৰ পৰিসৰো বিশাল হৈ উঠিছে৷ অদূৰ ভৱিষ্যতে হয়তো কল্পকাহিনীৰ উপন্যাসৰ দৰেই মানুহে বৰ্হিগ্ৰহৰ প্ৰাণীৰ লগত পোনপটীয়া যোগাযোগ হ’ব নাইবা নিজৰেই সৃষ্ট পৰিৱেশ ধ্বংসৰ ফলত অন্য জীৱ বা অনুজীৱৰ অভিযোজনৰ আগত নিজকে খাপ খুৱাব নোৱাৰি নিচিহ্ন হৈ যাব কোনে জানে ! সেয়া সকলো ভৱিষ্যতৰ হাতত থকা এক বাস্তৱসন্মত ৰহস্যময় কল্পনা ৷

Published by jyotsnasonowal

ফিনিক্স পখীৰ দৰে

One thought on “কল্পবিজ্ঞান সাহিত্য আৰু বিজ্ঞানৰ আৱিষ্কাৰ

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: